Nghiên cứu đặc điểm thực vật học của sâm Ngọc Linh các bộ phận hoa, quả và hạt chúng tôi rút ra được một số kết luận: Số cây sâm Ngọc Linh có tán đơn chiếm 40%.
Chùm tụ tán chiếm đa số và có 3 kiểu hoa đại diện cho các kiểu hoa của chùm tụ tán.
– Kết quả khảo sát 1.000 hạt sâm cho kết quả 62,3% quả đơn, 37,5% quả đôi và 0,2% quả 3.
– Hạt màu trắng ngà hay mầu vàng nhạt, dài 6 – 8 mm, rộng 5 – 6 mm, dày 2 mm, bề mặt có nhiều chỗ lồi lõm. Khối lượng trung bình của 1 hạt tươi là 95 mg.
3.1.2. Hình thái của một hoa sâm Ngọc Linh
– Hoa có cuống dài từ 1 đến 1,5 cm. Hoa màu vàng lục nhạt, đường kính từ 3 đến 4 mm. Bao hoa không phân hóa đài và tràng, gồm 5 cánh hợp thành hình chuông, trên chia thành 5 răng nhỏ, hình tam giác, dài từ 1 đến 1,5 mm.
– Có 5 nhị mầu trắng, dài từ 1,5 đến 2 mm.
– Bao phấn hình xoan, đính lưng, đĩa hoa hơi lồi. Bầu cao từ 1 đến 1,5 mm, có 1 lá noãn nhưng đôi khi là 2 lá noãn và hiếm gặp là 3 lá noãn. – Hoa thường nở vào buổi sáng từ 9 đến 11 giờ. Lúc này nhiệt độ không khí thường khoảng từ 18 đến 20 C và độ ẩm từ 80 đến 90%. Hoa trong cụm nở dần từ ngoài vào và từ dưới lên.
– Bao hoa rụng sau khi hoa nở từ 1 đến 2 ngày và sau đó hình thành quả. Mùa hoa thay đổi tuỳ theo vùng nhưng thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 6.
Xem thêm: Sâm Ngọc Linh–Quốc Bảo Việt Nam-Sâm quý nhất thế giới
3.2. Quả sâm Ngọc Linh
Quả mọng, khi chín có màu đỏ tươi đa phần có chấm đen ở đỉnh như Nhân sâm (Hình 6), một số quả không có chấm đen ở đỉnh như quả Tam thất (Hình 7).
Từ trước đến nay, các tác giả chỉ mô tả: Quả sâm có 1 ô 1 hạt và hiếm gặp quả 2 ô 2 hạt, hạt hình thận (Hình 6), một số ít có hình cầu dẹt chứa 2 hạt (Hình 8) (Nguyễn Bá Hoạt, 1979; Phan Văn Đệ, 2003) nhưng còn có cả quả 3 ô 3 hạt (Hình 9) (Trần Thị Liên, 2011).
Mỗi chùm hoa trung bình có từ 20 đến 30 quả, trọng lượng trung bình của một quả là 200 mg. Một số đặc điểm của quả sâm Ngọc Linh được ghi lại ở bảng 1. Bảng 1.
| STT | Chỉ tiêu theo dõi | Tỷ lệ (%) | Có chấm đen ở đỉnh(%) | Không có chấm đen ở đỉnh (%) |
| 1 | Quả đơn | 62,3 ± 2,11 | 93,5 ± 2,55 | 6,5 ± 0,29 |
| 2 | Quả đôi | 37,5 ± 1,17 | 97,3 ± 2,49 | 2,7 ± 0,16 |
| 3 | Quả ba | 0,2 ± 0,01 | 100 | 0 |
Các kết quả trên cho thấy, tỷ lệ quả đơn chiếm đa số 62,3%, quả đôi chiếm 37,5% và quả ba chiếm tỷ lệ rất nhỏ (0,2%). Chúng tôi đã nghiên cứu và thấy rằng, đối với quả sâm Ngọc Linh quả nào khi có chấm đen ở đỉnh thì mọc mầm còn những hạt nào không có chấm đen ở đỉnh thì không nảy mầm. Trên một bông càng có nhiều quả có 2 hạt và 3 hạt thì hệ số nhân giống càng cao.
Hình 6. Quả sâm có chấm đen ở đỉnh (quả đơn – có 1 hạt)
Hình 7. Quả sâm không có chấm đen ở đỉnh (giống quả tam thất)
Hình 8. Quả mang 2 hạt
Hình 9. Quả mang 3 hạt
Mùa quả từ tháng 7 đến tháng 9. Quả tập trung ở trung tâm của tán. Sau hai tháng, quả bắt đầu chuyển từ màu xanh đến mầu xanh thẫm, vàng lục rồi đỏ cam và đỏ tươi với một chấm đen ở trên đỉnh quả.
Bên cạnh các chỉ tiêu về hoa, các chỉ tiêu về quả cũng được chúng tôi quan tâm vì hiện nay cây sâm Ngọc Linh chủ yếu nhân giống từ hạt. Do vậy, số lượng quả trên cây là một chỉ tiêu quan trọng, số lượng hạt trong một quả trên cây quyết định đến hệ số nhân giống sau này.
3.3. Hạt sâm Ngọc Linh
Hạt màu trắng ngà hay mầu vàng nhạt, dài 6 – 8 mm, rộng 5 – 6 mm, dày 2 mm, bề mặt có nhiều chỗ lồi lõm. Khối lượng của 1 hạt tươi là 95 mg (hình 10).
Hình 10. Hạt sâm Ngọc Linh
IV. KẾT LUẬN
Nghiên cứu đặc điểm thực vật học của các bộ phận hoa, quả và hạt sâm Ngọc Linh chúng tôi rút ra được một số kết luận như sau:
– Số cây sâm Ngọc Linh có tán đơn chiếm 40%. Chùm tụ tán chiếm đa số và có 3 kiểu hoa đại diện cho các kiểu hoa của chùm tụ tán.
– Kết quả khảo sát 1.000 hạt sâm cho kết quả 62,3% quả đơn, 37,5% quả đôi và 0,2% quả 3.
– Hạt màu trắng ngà hay mầu vàng nhạt, dài 6 – 8 mm, rộng 5 – 6 mm, dày 2 mm, bề mặt có nhiều chỗ lồi lõm. Khối lượng trung bình của 1 hạt tươi là 95 mg.
Xem thêm: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI HOA, QUẢ VÀ HẠT CỦA SÂM NGỌC LINH (Panax vietnamensis)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Thượng Dong, Trần Công Luận, Nguyễn Thị Thu Hương, 2007. Sâm Việt Nam và một số cây thuốc họ nhân sâm. Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật.
Phan Văn Đệ, 2003. Kết quả nghiên cứu về sinh học và trồng trọt cây sâm Việt Nam (Panax vietnamensis Ha et Grushv. Araliacea). Trong Hội thảo bảo tồn và phát triển cây sâm Việt Nam (sâm Ngọc Linh) Panax vietnamensis Ha et Grushv.; họ Araliaceae. Chủ biên: Bộ Y tế và UBND tỉnh Quảng Nam, tr. 43-54.
Nguyễn Bá Hoạt, 1979. Những dẫn liệu về hình thái cây sâm mới phát hiện ở Việt Nam. Thông báo Dược liệu, Số 1-1979: 5-9.
Phạm Hoàng Hộ, 1993. Cây cỏ Việt Nam. Mekong printing, Tom III, fascicle I, tr. 47-51.
Trần Thị Liên, 2011. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật góp phần xây dựng quy trình sản xuất giống và dược liệu cây sâm Việt Nam (Panax vietnamensis Ha et Grushv.). Luận án Tiến sĩ Nông nghiệp. Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
Nguyễn Nghĩa Thìn, 2005. Các phương pháp nghiên cứu thực vật. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. 33-40.
Sâm Ngọc Linh Nghị Gia – Sâm thật, giá trị thật
Website: https://samnghigia.com/
Trụ sở: Số 10, ngõ 163, An Dương Vương, Phú Thượng, Tây Hồ, Hà Nội Showroom Hà Nội: Tòa nhà Nghị Gia, số 168 Hồng Tiến, Long Biên, Hà NộiShowroom Hải Phòng: 173 Cầu Đất, Phường Cầu Đất, Ngô Quyền, Hải Phòngs
Hotline: 093.610.5588 – 0243.999.6678
